VPRO Tegenlicht laat in een korte video zien dat plastic in het hele menselijk lichaam is aangetroffen. Wat zeggen de onderzoeken daarover, en hoe zeker is dat?
Wat de onderzoeken vonden
In 2022 toonden onderzoekers van de Vrije Universiteit Amsterdam voor het eerst plasticdeeltjes aan in menselijk bloed, bij 17 van de 22 gezonde donoren. Sindsdien zijn micro- en nanoplastics gemeld in onder meer de placenta, de teelballen, de lever, de nieren, slagaders en de hersenen.
Een studie in Nature Medicine uit 2025 vond in hersenweefsel van overledenen een mediaan van bijna 5.000 microgram plastic per gram in 2024, hoger dan in 2016 en hoger dan in lever en nieren. Het ging vooral om polyethyleen. Bij mensen met dementie werd drie tot vijf keer meer plastic gevonden, maar volgens de onderzoekers bewijst dat geen oorzakelijk verband.
Kanttekeningen
In januari 2026 trokken wetenschappers in The Guardian de betrouwbaarheid van meerdere van deze studies in twijfel. De gebruikte meetmethode, Py-GC-MS, kan menselijk vet verwarren met polyethyleen, en niet alle studies controleerden voldoende op vervuiling in het lab. Dat plastic in het milieu, ons voedsel, drinkwater en de lucht zit, staat niet ter discussie. Hoeveel er precies in het lichaam terechtkomt en wat het met de gezondheid doet, is nog onzeker.
Update 19 oktober 2026: microplastics blijken chemisch actief in water
Onderzoekers van Columbia University en UC Berkeley publiceerden op 14 oktober 2026 in Nature een studie waaruit blijkt dat microplastics in water niet chemisch inert zijn src:1496. BNR berichtte erover onder de kop dat microplastics schadelijke stoffen vormen die bloedcellen doen scheuren src:1497.
De onderzoekers brachten zes veelgebruikte plastics in water: polypropyleen, polyetheen, polystyreen, pvc, PET en PMMA. Aan het oppervlak van de deeltjes ontstonden spontaan reactieve zuurstofverbindingen, vooral hydroxylradicalen. Hoe waterafstotender het plastic, hoe sterker het effect; polypropyleen en polyetheen scoorden het hoogst, PMMA het laagst. Berekeningen op moleculair niveau ondersteunen die verklaring. Ook in kweekmedium en bloedserum werd de vorming gemeten, en een zeepachtige stof die het oppervlak bedekt dempte het effect src:1496.
Om de biologische betekenis te verkennen, mengden de onderzoekers gewassen rode bloedcellen van muizen met plasticdeeltjes. Na een uur bij lichaamstemperatuur waren cellen vervormd en gescheurd, en plastics met meer chemische activiteit gaven meer schade src:1496. Dat verklaart de kop van BNR, maar het gaat om een proef in het laboratorium, niet om een proef in levende dieren of mensen.
De gebruikte hoeveelheden liggen ver boven wat in het lichaam is gemeten. In de bloedcelproef ging het om 2 milligram plastic in 150 microliter celsuspensie, ongeveer 13 milligram per milliliter src:1496. De Vrije Universiteit vond in 2022 in bloed van donoren gemiddeld 1,6 microgram plastic per milliliter src:1499, een factor van ruwweg achtduizend lager, en ook die metingen staan inmiddels ter discussie. Verder testten de onderzoekers met poeder uit de handel en niet met verweerde deeltjes uit het milieu, met een klein aantal herhalingen en alleen kortdurend. Het RIVM wees er in 2025 op dat de meeste studies kijken naar kortdurende blootstelling aan grote hoeveelheden microplastics, terwijl mensen voortdurend kleine hoeveelheden binnenkrijgen src:1498. Oxidatieve stress wordt door het RIVM wel genoemd als mogelijk mechanisme van schade src:1498.
De studie is daarmee een degelijke bijdrage aan de vraag hoe microplastics schade zouden kunnen veroorzaken, maar geen bewijs dat microplastics bij de huidige blootstelling bloedcellen in mensen beschadigen. Wel ondergraaft ze de aanname dat plastic chemisch onschuldig is zodra het tot kleine deeltjes uiteenvalt src:1496.
Foto: microplastics in sediment, Martin Wagner e.a., CC BY 4.0, via Wikimedia Commons.
Duiding van Burgerplatform
De onzekerheid over de hoeveelheden is geen reden om af te wachten. Het voorzorgsbeginsel vraagt om minder plastic aan de bron, zoals bij wegwerpverpakkingen, synthetisch textiel en bandenslijtage. Wie betaalt de rekening als later blijkt dat de gezondheidsschade groot is? Een maatschappelijke kosten-batenanalyse kan de kosten van preventie afzetten tegen mogelijke zorgkosten.
De nieuwe Nature-studie versterkt dat beeld. Als ook het plastic zelf chemisch actief kan zijn, is het des te logischer om plastic bij de bron te beperken, net als bij PFAS en andere zorgwekkende stoffen. Daar gaat het om dezelfde vragen: moet een producent vooraf aantonen dat een materiaal veilig is, en moet een veiliger alternatief verplicht worden waar dat bestaat? Zie ook Boek Gif: chemische stoffen hoeven niet zoals medicijnen vooraf te worden getoetst.
Lees ook: Wetenschappers vinden honderdduizenden plastics in flessenwater
Bronnen
- VPRO Tegenlicht, Plastic aangetroffen in het hele menselijk lichaam
- Leslie e.a., Discovery and quantification of plastic particle pollution in human blood, Environment International 2022
- Nihart e.a., Bioaccumulation of microplastics in decedent human brains, Nature Medicine 2025
- NOS, Microplastics in hersenen mensen aangetroffen
- The Guardian, Doubt cast on discovery of microplastics throughout human body, januari 2026
- VRT NWS, Hoeveel microplastics zitten nu echt in ons lichaam?
- Qian e.a., Intrinsic physicochemical activity at microplastic-water interfaces, Nature 2026 src:1496
- BNR, Onderzoek: microplastics vormen schadelijke stoffen in water die bloedcellen doen scheuren src:1497
- RIVM, Kennisnotitie Microplastics in de lucht, 2025 src:1498
