Fiscale wetenschappers met een dubbele pet

(foto: Choinowski, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons)

17-10-2026 Follow the Money Nieuws

Betrokkenen

De beroepsvereniging van belastingadviseurs stelt voor het universitaire fiscale onderwijs op termijn te bundelen in één faculteit met drie vestigingen. Vakgroepen fiscaal recht zien daarin een bedreiging voor de academische onafhankelijkheid. Tegelijk studeren er minder fiscalisten af en verwacht de Belastingdienst tekorten, terwijl op de dienst opnieuw wordt bezuinigd. Al eerder bleek dat een groot deel van de hoogleraren belastingrecht ook voor de adviespraktijk werkt.

Oktober 2026: voorstel om fiscaal onderwijs te bundelen

De Nederlandse Orde van Belastingadviseurs, de NOB, schreef op 6 oktober 2025 een notitie aan Universiteiten van Nederland, de koepel van de colleges van bestuur src:1341. Voor de korte termijn stelt de NOB een wervingscampagne voor, betere schakelprogramma's vanuit het hbo en meer samenwerking tussen de beroepsopleiding van de NOB en die van de Belastingdienst. Voor de lange termijn stelt zij voor alle fiscaal-economische en fiscaal-juridische opleidingen onder te brengen in één coördinerende zelfstandige faculteit Fiscale Economie en Belastingrecht met drie vestigingen, in het noorden, het midden en het zuiden van het land. Ook de fiscale hbo-opleidingen zouden op drie locaties moeten komen. Een deskundige commissie zou beide richtingen moeten onderzoeken.

Follow the Money verkreeg via de Wet open overheid documenten van de Universiteit van Amsterdam en Maastricht University over de reacties src:1340. Volgens die documenten vond de universiteitenkoepel het voorstel in een nota van februari 2026 een interessant idee, en noemde zij de casus een mogelijke lakmoesproef voor een landelijke verdeling van opleidingen in andere vakgebieden. Bij de vakgroepen fiscaal recht in Maastricht en Amsterdam is de reactie afwijzend. Zij vinden dat een beroepsvereniging zich niet hoort te mengen in de inrichting van universitair onderwijs en onderzoek. Een overleg van vakgroepvoorzitters fiscaal recht verwacht dat bundeling het aantal studenten eerder verlaagt dan verhoogt, omdat veel faculteiten studenten uit de eigen regio trekken. Ook wijzen zij erop dat niet alleen de adviespraktijk fiscalisten nodig heeft, maar ook de Belastingdienst, het ministerie van Financiën, andere overheden, de rechtspraak en het mkb.

Het Decanenoverleg Economie en Bedrijfskunde reageerde op 4 maart 2026 src:1342. Voorzitter Peter Verhoef, decaan van de Faculteit Economie en Bedrijfskunde in Groningen, schrijft dat fiscale economie nog maar aan twee universiteiten wordt aangeboden, de Universiteit van Amsterdam en Tilburg University. De Universiteit Leiden is van plan in september 2028 een nieuwe opleiding te starten in Den Haag. De decanen noemen de lage aantrekkingskracht van het beroep een groot probleem, mede door lange werkweken in de adviespraktijk en de associatie van het vak met belastingontwijking door grote bedrijven. Zij willen met de NOB praten over docenten en promovendi uit de praktijk, maar benadrukken de wetenschappelijke onafhankelijkheid, omdat in de politiek vragen zijn gesteld over de banden tussen de adviespraktijk en bijzonder hoogleraren. Ook stellen zij voor dat faculteiten een grotere rol krijgen in de permanente educatie van fiscalisten, die nu vooral door de NOB zelf wordt verzorgd.

De NOB antwoordde op 22 september 2026 dat universiteiten zelf verantwoordelijk blijven voor hun aanbod en dat zij een landelijk dekkend aanbod wil, in het noorden, het midden en het zuiden src:1343. Het voorstel om permanente educatie over te dragen neemt de NOB niet over: volgens haar sluit het eigen aanbod goed aan op de behoefte. De NOB meldt ook dat de instroom in haar eigen beroepsopleiding nog steeds stijgt. Tegenover Follow the Money zegt de NOB te hechten aan academische onafhankelijkheid src:1340. De Belastingdienst erkent zorgen over het dalende aantal jongeren met een fiscale studie, maar heeft geen standpunt over de bundeling.

De cijfers

Volgens een onderzoek van SEO in opdracht van de NOB lag het aantal eerstejaars fiscaal recht jarenlang rond 300, steeg het na 2017 tot ongeveer 350 en ligt het sinds 2021 weer rond 300 dp:1394. Fiscale economie had tot 2021 ongeveer 200 eerstejaars per jaar, daarna 112 in 2022 en 138 in 2023 dp:1395. De fiscale hbo-opleiding daalde van ongeveer 600 naar ongeveer 300 eerstejaars per jaar dp:1396. Het aantal afgestudeerden in de master fiscaal recht lag enkele jaren geleden boven 700 en daalt volgens de prognose richting 600 dp:1397. Samen zijn fiscalisten een klein deel van alle afgestudeerden: 1,3 procent van de universitaire afgestudeerden deed fiscaal recht en 0,2 procent fiscale economie src:1344.

De Erasmus Universiteit stopt met de bachelor fiscale economie. Het laatste instroommoment voor de master is studiejaar 2027-2028 src:1345.

De Belastingdienst verwacht dat in 2028 ongeveer 30 procent minder fiscalisten afstuderen dan in 2024 dp:1398. De dienst startte daarom in 2024 een eigen tweejarige beroepsopleiding voor startende fiscalisten. Volgens de eigen arbeidsmarktmonitor van de Belastingdienst is de arbeidsmarkt extreem krap. De bezetting was 28.906 fte in de eerste helft van 2025 dp:1400. Bij ongewijzigd beleid ontstaat in 2030 een structureel tekort van ongeveer 2.586 fte dp:1401, waarvan 536 fte bij de directie mkb. 35,7 procent van de medewerkers is 55 jaar of ouder en tot en met 2030 gaan 4.588 medewerkers met pensioen dp:1402. Fiscaliteit staat in de monitor bij de functies die steeds moeilijker te vervullen zijn src:1346.

Tegelijk krijgt de Belastingdienst een nieuwe taakstelling, oplopend tot 276 miljoen euro per jaar vanaf 2030 en 438 miljoen euro per jaar vanaf 2035. Zie de reconstructie van de taakstellingen bij de Belastingdienst.

Eerder: dubbele petten

Over de banden tussen fiscale wetenschap en adviespraktijk schreef De Groene Amsterdammer eerder het stuk waar dit artikel oorspronkelijk naar verwees src:1347. In 2025 stelde Kamerlid Stultiens vragen naar aanleiding van een onderzoek van de Universiteit Leiden: volgens de vragen had 71 procent van de hoogleraren belastingrecht een nevenfunctie in de praktijk, tegen 30 procent van alle hoogleraren dp:1403 src:1348. De minister van OCW antwoordde dat nevenfuncties de onafhankelijkheid niet per definitie in de weg staan, dat de schijn van belangenverstrengeling door de financiering van leerstoelen onwenselijk is, en dat de verantwoordelijkheid bij de universiteiten ligt. Een maximum of een stop op nieuwe benoemingen met een dubbele pet wilde de minister niet src:1349. Follow the Money meldde eerder dat zes grote advieskantoren en de Belastingdienst als sponsors invloed hadden op een leergang indirecte belastingen van vier universiteiten src:1340.

Duiding van Burgerplatform: over het tekort aan fiscalisten zijn de NOB, de universiteiten en de Belastingdienst het eens. Het verschil zit in de vraag wie het fiscale onderwijs vormgeeft. Burgerplatform stelt de vraag of een publieke taak als het opleiden van fiscalisten voor de Belastingdienst, de rechtspraak en de wetgever voldoende geborgd is als de inrichting ervan sterk afhangt van de behoefte en de financiering van de adviespraktijk.

Burgerplatform stelt ook de vraag of de ontwikkelingen samen een patroon vormen. Er studeren minder fiscalisten af, opleidingen sluiten om financiële redenen, de Belastingdienst verwacht tekorten en krijgt tegelijk een nieuwe taakstelling. Tussen 2010 en 2025 groeide de Belastingdienst met ongeveer 15 procent, de rest van de rijksdienst met 49 procent, zie de reconstructie. Of deze ontwikkelingen samen een bredere verzwakking van de publieke fiscale capaciteit betekenen, is een vraag die de bronnen niet beantwoorden, maar die volgens Burgerplatform onderzoek verdient. Over bedoelingen van de betrokken partijen doen de bronnen geen uitspraak.

Een MKBA kan laten zien wat een extra fiscalist bij de Belastingdienst oplevert aan toezicht en inning, tegenover de kosten van opleiding en salaris. Het nalevingstekort bij het mkb wordt geschat op ruim 5 miljard euro per jaar src:377, zie ook het artikel over oud-invorderaar Jasper Graaff.

Lees ook: Oud-invorderaar Jasper Graaff in Buitenhof: Belastingdienst laat miljarden liggen door personeelstekort, Zondag met Lubach over de Belastingdienst: hoe een vertrekregeling uit de hand liep, Reconstructie: vertrekregeling Belastingdienst binnen de Investeringsagenda, Reconstructie: taakstellingen Belastingdienst 2008 tot 2035, Kreeg Tesla onder Rutte II een belastingdeal?